• Wybitny syn Białorusi
• A jednak Lenin się przydał
• Bibliografia
• Galeria
  • Ceremonia odsłonięcia pomnika 12 maja 2018.
  • Pomnik i jego okolice.

Wybitny syn Białorusi

Brązowa figura Kościuszki, która wita podróżnych odwiedzających jego rodzinny dom w Mereczowszczyźnie, to pierwszy – i jak dotąd jedyny – pełnofigurowy pomnik Naczelnika w kraju jego urodzin. Inskrypcja na postumencie, wypisana w języku białoruskim, brzmi: „Wybitnemu synowi Białorusi – wdzięczni rodacy”. Ceremonia jego odsłonięcia 14 maja 2018 roku była prawdziwie patriotycznym świętem – a przy tym i wydarzeniem międzynarodowym, gdyż wzięli w niej udział także przedstawiciele polskiej, amerykańskiej i ukraińskiej dyplomacji; pojawiło się ponoć nawet także kilkoro rosyjskich dygnitarzy¹. Na fotografiach dokumentujących wydarzenie widać zarówno flagi narodowe (biało-czerwono-białe), jak i państwowe (zielono-czerwone) – jednak jasna jest przewaga tych pierwszych.

A jednak Lenin się przydał

Pomnik autorstwa Henika Lojki – rzeźbiarza i aktywisty na rzecz języka białoruskiego – jest wyjątkowy nie tylko dlatego, iż jest jedyny na Białorusi, ale także ze względu na to, jak doszedł do skutku. Projekt nie otrzymał, ani nawet nie przewidywał finansowania ze strony państwa: była to inicjatywa społeczna, zainicjowana przez dziennikarza Hleba Łabadzenkę², a fundusze pozyskano dzięki akcji crowdfundingowej. Według raportu Belsatu, do zrzutki na portalu Talaka.org dołożyło się 690 osób, a udało się im zebrać 22.000 BYN (równowartość około 27.000 złotych)³. Odlew figury wykonano w Ukrainie ze względu na tamtejszą bezkonkurencyjnie niską cenę brązu. Zaniżona wartość surowca wynikała z tego, że pozyskiwano go wówczas z dość osobliwego, a przy tym prawie niewyczerpanego źródła. W roku 2014 przez kraj przetoczył się tzw. Leninopad (Ukr. Ленінопа́д)⁴ – masowa akcja usuwania i przetapiania figur Lenina w odpowiedzi na brutalną reakcję prorosyjskich władz na protesty na Majdanie.⁵ Zdemontowano około 2.000 postsowieckich pomników, a ich brąz trafił z powrotem do odlewni – gdzie przeistoczył się między innymi w Kościuszkę z Mereczowszczyzny.

Trudno nie zadać sobie jednak pytania, jak to w ogóle możliwe, że otwarcie prorosyjski reżim Łukaszenki zezwolił na akt upamiętnienia generała, który tak zacięcie walczył przeciwko Imperium Rosyjskiemu. Historyk Alexander Krausevič⁶ tłumaczy to napięciami między Łukaszenką a Putinem w latach 2017-18 na tle polityki handlowej: białoruski dyktator miał wtedy przez krótki okres drażnić swojego sojusznika stwarzaniem pozorów zacieśniania relacji z Zachodem – a cicha zgoda na postawienie pomnika Kościuszce była jednym z jego ruchów w tej rozgrywce.
Nie zmienia to jednak tego, że rekonstrukcja drewnianego dworku w latach 2003-2004, a następnie dodanie doń pomnika przywróciły Mereczowszczyznę na turystyczną mapę Białorusi. Ustanowiło to wreszcie przeciwwagę dla złowieszczej obecności figur i muzeum Aleksandra Suworowa – militarnego rywala Kościuszki, generała moskiewskiego i pacyfikatora powstania z 1794 roku – która kładzie się cieniem na pobliskie miasteczko Kobryń (Biał. Ко́брын).

Bibliografia

1. Rusłan Szoszyn, “Kościuszko jako wybitny syn Białorusi”, Rzeczpospolita, ostatnia aktualizacja: 15 maja 2018, https://www.rp.pl/spoleczenstwo/art1958861-kosciuszko-jako-wybitny-syn-bialorusi [Dostęp: 15.05.2023] ↩︎
2. Racyja.com Editors, “Беларусы збіраюць грошы на помнік Тадэвушу Касцюшку”, Racyja, https://www.racyja.com/hramadstva/belarusy-zbirayuts-groshy-na-pomnik-tad/ [Dostęp: 15.05.2023]. ↩︎
3. Belsat.eu Editors, “Tadeusz Kosciuszko monument opened in Belarus”, Belsat, ostatnia aktualizacja: 13 maja 2023, https://naviny.belsat.eu/en/news/monument-of-tadeusz-kosciuszko-opened-in-belarus-photo/ [Dostęp: 15.05.2023]. ↩︎
4. БЕЛСАТ HISTORY, “Як Ленін дапамог Касцюшку? | Як Ленин помог Костюшко?”, Belsat History (YouTube), opublikowano: 17 listopada 2020, 19:02, https://youtu.be/4qyfyJPH42g [Dostęp: 08.05.2023]. ↩︎
5. Gazeta.pl Editors, “Leninopad? – Ukraińcy obalają kolejne pomniki Lenina”, Wiadomości Gazeta.pl, ostatnia aktualizacja: 22 lutego 2014, https://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/7,114871,15509618,leninopad-ukraincy-obalaja-kolejne-pomniki-lenina-wideo.html [Dostęp: 15.05.2023]. ↩︎
6. БЕЛСАТ HISTORY, “Як Ленін дапамог Касцюшку? | Як Ленин помог Костюшко?”, loc. cit. ↩︎

Galeria

Ceremonia odsłonięcia pomnika 12 maja 2018.

Fotografie zamieszczone poniżej stanowią własność Belsat TV. Ich dokładne źródła podane są w opisach.

Pomnik i jego okolice.