Głaz pamiątkowy w Mereczowszczyźnie

Świadek wyklętej pamięci

Głaz i krzyż przed 2003 rokiem i rekonstrukcją dworu.

Włączenie Białorusi do ZSRR w latach 40. XX wieku skutecznie uniemożliwiło wszelkie próby upamiętnienia Naczelnika powstania z 1794 roku w kraju jego urodzin. Komunistyczny reżim celowo zacierał pamięć o generale, który nie tylko zawzięcie walczył z Imperium Rosyjskim, ale i co gorsza, został okrzyknięty bohaterem narodowym wrogiego mocarstwa – Stanów Zjednoczonych. Upamiętnienie i zaszczyty przypadły więc osobistemu rywalowi Kościuszki z pola bitwy, okrutnemu tłumicielowi jego powstania – generałowi carskiemu, Aleksandrowi Suworowowi. Jego muzeum i liczne pomniki do dziś kładą się cieniem na miasteczko Kobryń (Biał. Ко́брын)¹, które otrzymał on w nadaniu od carycy Katarzyny II – właśnie za stłamszenie Powstania Kościuszkowskiego. Podczas gdy rozpowszechniana przez reżim, złowroga pamięć o Suworowie coraz gęściej rozciągała się nad okolicą, dla pamięci o Kościuszce nie było miejsca w białoruskiej przestrzeni publicznej aż do końca XX wieku. Przetrwała ona jednak pod strzechami – i stopniowo, najpierw nieśmiele, a potem coraz wyraźniej, przenikała na zewnątrz. W roku 1980 w Mereczowszczyźnie pojawił się pierwszy, jeszcze drobny głaz pamiątkowy markujący miejsce, gdzie dawniej stał dwór Kościuszków²; później, już po upadku ZSRR, na fundamentach spalonego dworu ustawiono krzyż. Wreszcie, w 1996 roku, mały głaz zastąpiono nowym, znacznie większym, który stoi tam do tej pory – wmurowana weń brązowa tablica zawiera inskrypcję, wypisaną wyłącznie w języku białoruskim. W tłumaczeniu brzmi ona:

”

1746.04.02 – 1817.15.10
Tu, na uroczysku Mereczowszczyzna, urodził się
Andrzej Tadeusz Bonawentura Kościuszko,
wielki syn białoruskiej ziemi,
który później stał się boharerem narodowym Polski, USA,
i honorowym obywatelem Francji.
– wdzięczni potomni.

Wreszcie, w latach 2003-2004, zrekonstruowano drewniany dwór – głaz pozostawiono jednak tam, gdzie był. Choć obecnie pozostaje w cieniu nowego, pełnofigurowego pomnika Kościuszki z 2018 roku, trwa on nieodmiennie na swoim oryginalnym miejscu jako świadek burzliwej historii Mereczowszczyzny i namacalny dowód na to, iż pamięć narodowa w Białorusi jest w stanie przetrwać nawet w najbardziej wrogich warunkach.

Bibliografia

Военно-исторический музей им. А.В.Суворова, “История Кобринского военно-исторического музея имени А.В.Суворова”, Mузей им. А.В.Суворова, ostatnia aktualizacja: 11 maja 2023, https://suvorovmuseum.by/history/82-istoriya-kobrinskogo-voenno-istoricheskogo-muzeya-imeni-avsuvorova.html [Dostęp: 15.05.2023]. ↩︎
БЕЛСАТ HISTORY, “Як Ленін дапамог Касцюшку? | Як Ленин помог Костюшко?”, opublikowano: 17 listopada 2020, YouTube video, 19:02, https://youtu.be/4qyfyJPH42g [Dostęp: 08.05.2023]. ↩︎