Kościół Św. Trójcy w Kosowie Poleskim

Pełen skarbów Kosów Poleski

Miasteczko Kosów Poleski (Biał. Косава) w regionie brzeskim na południowym zachodzie Białorusi ma wyjątkowe znaczenie dla entuzjastów dziedzictwa Tadeusza Kościuszki. To właśnie tam znajduje się słynne uroczysko Mereczowszczyzna, gdzie narodził się przyszły Naczelnik – a w nim drewniany dworek, odrestaurowany w 2004 roku, oraz pierwszy pełnofigurowy pomnik Tadeusza w Białorusi z 2018 r. Co więcej, niedawna renowacja pobliskiego neogotyckiego Pałacu Pusłowskich przywróciła miasteczko na turystyczną mapę regionu. To jednak jeszcze nie wszystko – gdybym miała możliwość odwiedzenia Kosowa Poleskiego, to zaraz po zwiedzeniu drewnianego dworku udałabym się do Kościoła Św. Trójcy – miejsca, gdzie w 1746 r. odbył się chrzest Tadeusza i w którym wydany został pierwszy dokument zawierający jego imię.

Tajemnicza chrzcielnica

Kościół, który możemy odwiedzić dzisiaj, został zbudowany w 1877 roku z fundacji Wandalina Pusłowskiego – z tego samego rodu, który wcześniej wzniósł pobliski Pałac. Oryginalny kościółek drewniany, który stał na tym miejscu, przepadł w pożarze kilka lat wcześniej. Zbudowany w 1626 roku¹, przetrwał 250 lat – to w nim właśnie, 12 lutego 1746 roku, odbyła się ceremonia chrztu małego Tadeusza, urodzonego najpewniej trochę ponad tydzień wcześniej². Wydarzenie to upamiętniają dwie brązowe tablice: jedna z portretem Naczelnika w medalionie, a druga ze stylizowanym wyimkiem z jego aktu chrztu. Inskrypcje wypisane zostały w języku polskim³ – być może ze względu na to, że w tym właśnie języku został wydany cytowany dokument. Fragment, który umieszczono na tablicy, brzmi następująco:

”

12 lutego Wielmożny Rajmund Korsak, Przeor XX Dominikanów Hoczewskich, ochrzcił niemowlę, prawych rodziców syna, imieniem Andrzej Tadeusz Bonawentura – J. Wielmożnych Ludwika – Tadeusza – Tekli z Ratomskich Kościuszków, Miecznych Województwa Brzeskiego.
Kumowie byli: W. Pan Kazimierz Narkuski, Starosta Kuszlicki i W. Pani z Protesowiczów Suchodolska. W. Pan Adam Protesewicz Podstarości Piński, Panna Suchodolska, Pisarzówna Ziemska Słonimska

Pod tablicami umieszczono jeszcze jedno upamiętnienie. W prostej, drewnianej ramie widnieje kopia wypisu z aktu chrztu, portret Tadeusza oraz fotografia dworu w Mereczowszczyźnie⁴. Przed nią zaś stoi intrygujący artefakt: mała chrzcielnica wyciosana w kamieniu, najpewniej pochodząca jeszcze z poprzedniego, drewnianego kościoła – być może ta sama, która była świadkiem ceremonii 12 lutego 1746 roku.

Podwójny chrzest? Możliwe!

Stara, kamienna chrzcielnica w kościele Św. Trójcy

Wiele wydarzeń z życia Tadeusza Kościuszki osnuwa mgiełka tajemnicy – jego chrzest nie jest tu wyjątkiem. Niektórzy badacze wysuwają hipotezę, jakoby rodzina jego matki, Tekli Ratomskiej, przynależała do Kościoła Unickiego (Руская Уніяцкая Царква) – społeczności religijnej endemicznej dla Rzeczpospolitej Obojga Narodów. Historyk Oleg Łatyszonek⁵ wspomina ludowe podania, wedle których mały Tadeusz ochrzczony został dwukrotnie: najpierw w unickim obrzędzie jego matki, a następnie w katolickim jego ojca. Choć dostępne dokumenty poświadczają tylko ten drugi, istnieje znacząca tradycja, która przypisuje rodzinie Tadeusza związki zarówno z Kościołem Unickim jak i prawosławiem. Wiemy, że jego przodkowie ufundowali przynajmniej trzy cerkwie na swoich włościach: we wsiach Wielkie Siechnowicze, Matwiejewicze i Stepanki – wszystkie one przetrwały do dnia dzisiejszego⁶. Choć trudne do potwierdzenia, podanie o podwójnym chrzcie potwierdza status Kościuszki jako ponadnarodowego bohatera, którego dziedzictwo może stanowić pomost między ludami mieszkającymi po obu stronach Bugu.

Bibliografia

State cultural institution „Kossovsky palace and park complex”, “Holy Trinity’s Church”, Kosava Castle, ostatnia aktualizacja 17.04.2023, https://zamok-kossovo.by/en/posetitelyam/kostel-svyatoy-troitsy/ [Dostęp: 15.05.2023]. ↩︎
Izabela Trembałowicz-Chęć, „Andrzej Tadeusz Bonawentura”, Muzeum Narodowe we Wrocławiu, https://mnwr.pl/andrzej-tadeusz-bonawentura/ [Dostęp: 10.03.2024]. ↩︎
Мікалай Крук, “Памятная табліца ў гонар хрышчэньня ў касцёлу Тадэвуша Касьцюшкі”, Radzima.org, ostatnia aktualizacja 01.01.2023, https://radzima.org/be/fota/21343.html [Dostęp: 08.05.2023] ↩︎
Radiomaria.by Editors, “Як пілігрым пілігрыму. Косава”, Радыё Марыя у Беларусі, ostatnia aktualizacja 08.08.2022, https://radiomaria.by/audyyateka/31-pragramy/yak-piligrym-piligrymu/1916-yak-piligrym-piligrymu-kosava [Accessed: 12.05.2023]. ↩︎
Fundacja Tutaka, “Tadeusz Kościuszko – bohater wielu narodów?”, opublikowano 04.02.2021, YouTube video, 35:58, https://youtu.be/iVkeaL7gh-o [Dostęp: 08.04.2023]. ↩︎
ТОК | TALK, “Рака лёсу. Фільм да 275-годдзя Тадэвуша Касцюшкі”, opublikowano 04.02.2021, YouTube video, 17:25, https://youtu.be/GIW3ypycxuY [Dostęp: 08.04.2023]. ↩︎